Τα παιδιά μεγαλώνουν ήδη μέσα στον ψηφιακό κόσμο
Μια ενδιαφέρουσα αφορμή για τη συζήτηση αποτελεί η σχετική ανάρτηση του Γυμνασίου Σουφλίου, η οποία συγκεντρώνει υλικό γύρω από το EU Kids Online και τη σχέση των παιδιών με το διαδίκτυο.
Δείτε την ανάρτηση του Γυμνασίου Σουφλίου
Η αφετηρία για εμάς είναι απλή: για τα σημερινά παιδιά ο ψηφιακός κόσμος δεν αποτελεί κάτι ξεχωριστό από την καθημερινότητά τους. Εκεί επικοινωνούν, ψυχαγωγούνται, δημιουργούν, συνεργάζονται και μαθαίνουν. Το online gaming αποτελεί σημαντικό μέρος αυτής της πραγματικότητας και γι' αυτό η συζήτηση για την προστασία τους δεν μπορεί να εξαντλείται στο «κλείσε το παιχνίδι».
Όταν το παιχνίδι είναι ταυτόχρονα και κοινωνικός χώρος
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Roblox. Δημοσίευμα της Athens Voice, παρουσιάζοντας έρευνα για τη συγκεκριμένη πλατφόρμα, αναφέρεται σε κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσουν παιδιά όταν χρησιμοποιούν τέτοια περιβάλλοντα χωρίς επαρκή επίβλεψη: πιθανή έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, επαφή με αγνώστους και περιορισμούς στην αποτελεσματικότητα ορισμένων μηχανισμών επαλήθευσης ηλικίας και προστασίας.
Διαβάστε το σχετικό δημοσίευμα της Athens Voice
Αυτό που αξίζει να κατανοήσει ένας γονιός είναι ότι πολλές σύγχρονες πλατφόρμες δεν είναι απλώς «ένα παιχνίδι». Είναι ολόκληρα ψηφιακά οικοσυστήματα στα οποία οι χρήστες δημιουργούν περιεχόμενο και επικοινωνούν μεταξύ τους. Επομένως, χρειάζεται να γνωρίζουμε όχι μόνο τι παίζει ένα παιδί αλλά και με ποιους επικοινωνεί και τι μπορεί να συναντήσει εκεί μέσα.
Αυτό όμως δεν οδηγεί, κατά την άποψή μας, στο συμπέρασμα ότι πρέπει να δαιμονοποιήσουμε τα ηλεκτρονικά παιχνίδια.
Games for Learning: Το παιχνίδι μπορεί να γίνει γνώση
Μια εντελώς διαφορετική διάσταση παρουσιάζει το UNESCO Mahatma Gandhi Institute of Education for Peace and Sustainable Development (MGIEP) μέσα από τη δουλειά του γύρω από το Games for Learning.
UNESCO MGIEP – Games for Learning
Το ψηφιακό παιχνίδι μπορεί να αποτελέσει πραγματικό εκπαιδευτικό εργαλείο. Μέσα από κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες, ο μαθητής μπορεί να καλείται να αποφασίσει, να πειραματιστεί, να αποτύχει, να ξαναπροσπαθήσει, να συνεργαστεί και να αναλογιστεί τις συνέπειες των επιλογών του.
Το UNESCO MGIEP έχει αναπτύξει game-based εκπαιδευτικές προσεγγίσεις και υλικό για εκπαιδευτικούς, αξιοποιώντας παιχνίδια για κοινωνική και συναισθηματική μάθηση και για θέματα όπως η βιωσιμότητα και η παγκόσμια πολιτειότητα.
Αυτό μας υπενθυμίζει κάτι που εύκολα ξεχνάμε όταν η συζήτηση περιστρέφεται αποκλειστικά γύρω από τους κινδύνους: ο άνθρωπος μαθαίνει μέσα από το παιχνίδι από τότε που υπάρχει ανθρώπινη κοινωνία. Το γεγονός ότι ένα μέρος του παιχνιδιού μεταφέρθηκε πλέον στην οθόνη δεν ακυρώνει αυτή την αξία.
Όχι μόνο γονικός έλεγχος — γονική παρουσία
Και εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη δική μας θέση.
Ο γονιός οφείλει, όσο μπορεί, να βρίσκεται κοντά στα ενδιαφέροντα του παιδιού του — ακόμη και όταν αυτά του φαίνονται ξένα ή δυσνόητα.
Δεν χρειάζεται να γίνει ειδικός στο Roblox, στο Minecraft ή σε κάθε νέο παιχνίδι που θα εμφανιστεί. Αν μπορεί όμως, ας καθίσει κάποια στιγμή δίπλα στο παιδί. Ακόμη καλύτερα, ας παίξει λίγο μαζί του. Ας του ζητήσει να του δείξει τι δημιούργησε, τι προσπαθεί να πετύχει, ποιοι είναι οι συμπαίκτες του και γιατί αυτό το παιχνίδι είναι τόσο σημαντικό γι' αυτό.
Και αν δεν μπορεί ή δεν θέλει να παίξει, ας γνωρίζει τουλάχιστον αρκετά ώστε, όταν το παιδί επιστρέψει και του πει ότι «κάποιος μου υποσχέθηκε Robux», «μου έστειλε ένα link» ή «κάποιος περίεργος μου μίλησε στο παιχνίδι», να καταλαβαίνει τι του λέει.
Για εμάς αυτό είναι ουσιαστικό κομμάτι της προστασίας του παιδιού.
Ένα parental control μπορεί να περιορίσει μια λειτουργία. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει τη σχέση εμπιστοσύνης που θα κάνει ένα παιδί να απευθυνθεί στον γονιό του όταν κάτι δεν του φαίνεται σωστό.
Όταν το ενδιαφέρον του παιδιού γίνεται το δόλωμα του απατεώνα
Ακριβώς αυτό δείχνει και ένα πολύ πρόσφατο άρθρο του δημοσιογράφου Μάριου Βελέντζα στην Athens Voice, με αφορμή απάτες που χρησιμοποιούν ως δόλωμα την υπόσχεση για «δωρεάν Robux».
Το δημοσίευμα περιγράφει έναν γνώριμο πλέον μηχανισμό phishing προσαρμοσμένο όμως στα ενδιαφέροντα των παιδιών: η υπόσχεση ενός ψηφιακού αγαθού οδηγεί σε πλαστή σελίδα σύνδεσης, όπου ο χρήστης μπορεί να παραδώσει χωρίς να το αντιληφθεί τα στοιχεία του λογαριασμού του.
Το σημαντικό εδώ δεν είναι να τρομάξουμε ένα παιδί επειδή θέλει Robux. Είναι να το βοηθήσουμε να καταλάβει γιατί κάποιος του τα προσφέρει δωρεάν και γιατί μια προσφορά που δημιουργεί ενθουσιασμό ή πίεση για άμεση ενέργεια πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη.
Είναι η ίδια κριτική σκέψη που θα χρειαστεί αργότερα ως ενήλικος απέναντι σε ένα phishing email, μια ψεύτικη επενδυτική ευκαιρία ή μια διαδικτυακή απάτη.
Με αυτή την έννοια, η κυβερνοασφάλεια των ενηλίκων μπορεί να αρχίζει από μια πολύ απλή συζήτηση γονέα και παιδιού γύρω από ένα παιχνίδι.
Ένα παιδί δεν μπορεί να είναι το μοναδικό «τείχος προστασίας»
Εδώ όμως πρέπει να είμαστε δίκαιοι και απέναντι στην οικογένεια.
Δεν μπορούμε να απαιτούμε από ένα παιδί να αναγνωρίζει μόνο του μια επαγγελματικά σχεδιασμένη απάτη. Ούτε μπορούμε να μετατρέψουμε κάθε γονέα σε ειδικό κυβερνοασφάλειας.
Οι ίδιες οι πλατφόρμες έχουν ευθύνη να δημιουργούν ασφαλέστερα περιβάλλοντα, ιδιαίτερα όταν γνωρίζουν ότι σημαντικό μέρος του κοινού τους αποτελείται από ανηλίκους. Η προστασία των παιδιών πρέπει να αποτελεί μέρος του σχεδιασμού της υπηρεσίας και όχι απλώς μία ακόμη επιλογή στις ρυθμίσεις.
Και φυσικά υπάρχει η Πολιτεία.
Ο ρόλος της δεν μπορεί να αρχίζει μόνο αφού ένα παιδί έχει ήδη εξαπατηθεί. Χρειάζεται κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, εποπτεία και εφαρμογή των κανόνων, αποτελεσματικοί μηχανισμοί αναφοράς, συνεργασία με τις ψηφιακές πλατφόρμες και τις αρμόδιες αρχές, αλλά και συστηματική ενημέρωση παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών.
Δεν μπορεί ένα παιδί να αποτελεί το τελευταίο και μοναδικό «τείχος προστασίας» απέναντι σε έναν μηχανισμό εξαπάτησης που σχεδιάστηκε ακριβώς για να εκμεταλλευτεί την ηλικία, την εμπιστοσύνη και τα ενδιαφέροντά του.
Η πρόληψη αποτελεί ευθύνη ενός ολόκληρου οικοσυστήματος: οικογένειας, σχολείου, εταιρειών και Πολιτείας.
Να μη φοβηθούμε το παιχνίδι
Το εύκολο συμπέρασμα θα ήταν να πούμε ότι τα online παιχνίδια είναι επικίνδυνα.
Δεν συμφωνούμε.
Το παιχνίδι μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα όταν χρησιμοποιείται χωρίς όρια ή όταν το περιβάλλον μέσα στο οποίο πραγματοποιείται δεν προστατεύει επαρκώς το παιδί. Μπορεί όμως ταυτόχρονα να καλλιεργήσει δεξιότητες, συνεργασία, δημιουργικότητα, επίλυση προβλημάτων και —όπως δείχνουν και οι εκπαιδευτικές εφαρμογές του game-based learning— να αποτελέσει πραγματικό μέσο μάθησης.
Επομένως δεν χρειάζεται να επιλέξουμε ανάμεσα στο «αφήστε τα παιδιά ανεξέλεγκτα» και στο «απαγορεύστε τα παιχνίδια».
Υπάρχει ένας δυσκολότερος αλλά πολύ πιο ανθρώπινος δρόμος: ενημέρωση, όρια, εκπαίδευση, ασφαλέστερες υπηρεσίες και παρουσία.
Αντί λοιπόν η πρώτη μας ερώτηση να είναι πάντοτε:
«Πόσες ώρες έπαιξες σήμερα;»
ας δοκιμάσουμε κάποιες φορές και μια διαφορετική:
«Τι έκανες σήμερα στο παιχνίδι; Θέλεις να μου δείξεις;»
Ίσως από αυτή τη μικρή ερώτηση μάθουμε πολύ περισσότερα για τον κόσμο του παιδιού μας. Και ίσως, όταν πραγματικά μας χρειαστεί μέσα σε αυτόν τον κόσμο, να ξέρει ήδη ότι μπορεί να έρθει σε εμάς.
Πηγές και περαιτέρω ενημέρωση
Το παρόν άρθρο αποτελεί πρωτότυπη σύνθεση και σχολιασμό για ενημερωτικούς σκοπούς, με αξιοποίηση των ακόλουθων εξωτερικών πηγών. Οι θέσεις και τα συμπεράσματα των επιμέρους δημοσιευμάτων ανήκουν στους αντίστοιχους συγγραφείς και φορείς.
Γυμνάσιο Σουφλίου – EU Kids Online
Δείτε την ανάρτηση
Athens Voice / Newsroom – «Οι κίνδυνοι για τα παιδιά που παίζουν Roblox είναι “βαθιά ανησυχητικοί”, σύμφωνα με έρευνα»
Διαβάστε το δημοσίευμα
Μάριος Βελέντζας / Athens Voice – «Roblox: Το “δόλωμα” που αδειάζει τον λογαριασμό – Η απάτη που στοχεύει τα παιδιά»
Διαβάστε το άρθρο
UNESCO MGIEP – Games for Learning
Περισσότερα για το Games for Learning
Φωτογραφία: Vitaly Gariev / Unsplash
