Η Τεχνητή Νοημοσύνη εξελίσσεται με ταχύτητα που δύσκολα μπορεί πλέον να παρακολουθήσει ο άνθρωπος, η κοινωνία και πολλές φορές ακόμη και η ίδια η νομοθεσία. Αφορμή για τις σκέψεις που ακολουθούν αποτέλεσε το άρθρο του Γιώργου Παπαπροδρόμου «Απάτες και αυταπάτες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», που δημοσιεύθηκε στο Έθνος. Ένα κείμενο που δεν περιορίζει τη συζήτηση στην τεχνολογία, αλλά μας καλεί ουσιαστικά να αναρωτηθούμε τι είδους κοινωνία θέλουμε να οικοδομήσουμε χρησιμοποιώντας την.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως ο νέος αγώνας δρόμου
Κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση έδωσε στον άνθρωπο ένα νέο πανίσχυρο εργαλείο. Σήμερα η Τεχνητή Νοημοσύνη μοιάζει να μετατρέπεται και σε έναν νέο παγκόσμιο αγώνα τεχνολογικής υπεροχής. Κατά κάποιον τρόπο θυμίζει τον ανταγωνισμό για την κατάκτηση της Σελήνης: κράτη και τεχνολογικοί κολοσσοί επενδύουν τεράστιους πόρους για να αποκτήσουν πλεονέκτημα, οικονομική ισχύ, επιρροή και κύρος.
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο ποιος θα φτάσει πρώτος, αλλά και πού ακριβώς θέλουμε να φτάσουμε.
Η τεχνολογία μπορεί να μας κάνει να αισθανόμαστε σχεδόν παντοδύναμοι ως μονάδες. Μπορούμε μόνοι μας να αναζητούμε γνώση, να δημιουργούμε εικόνες και κείμενα, να προγραμματίζουμε, να εργαζόμαστε και να επικοινωνούμε με ολόκληρο τον κόσμο. Αυτή η πρωτόγνωρη ατομική δύναμη δεν πρέπει να μας οδηγήσει όμως σε μεγαλύτερη απομόνωση. Ίσως η μεγαλύτερη ευκαιρία της Τεχνητής Νοημοσύνης να βρίσκεται ακριβώς στο αντίθετο: να ανακαλύψουμε νέους τρόπους συνεργασίας και να χρησιμοποιήσουμε τη συλλογική γνώση για να επιταχύνουμε την πρόοδο ολόκληρης της ανθρωπότητας.
Πρόοδος για ποιον;
Υπάρχει όμως μια αντίφαση που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε. Η τεχνολογική μας δύναμη αυξάνεται εντυπωσιακά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μειώνονται με τον ίδιο ρυθμό οι κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Και εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις σημαντικότερες «αυταπάτες» της εποχής μας: να θεωρήσουμε ότι η τεχνολογική πρόοδος αποτελεί από μόνη της και κοινωνική πρόοδο.
Οι απάτες υπήρχαν πριν από το διαδίκτυο και θα συνεχίσουν να υπάρχουν μετά την Τεχνητή Νοημοσύνη. Κάθε νέα τεχνολογία δημιουργεί νέες δυνατότητες και, αναπόφευκτα, κάποιοι θα επιχειρήσουν να τις χρησιμοποιήσουν καταχρηστικά. Η ΤΝ απλώς προσφέρει πλέον πρωτοφανή μέσα για τη δημιουργία πειστικών μηνυμάτων, εικόνων, φωνών και πλαστών ψηφιακών ταυτοτήτων.
Η αντιμετώπιση όμως μόνο της τεχνικής πλευράς του προβλήματος δεν αρκεί. Οφείλουμε να εξετάζουμε και το κοινωνικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννιέται η εγκληματικότητα: οικονομική ανασφάλεια, ανισότητες, αποκλεισμός, αλλά και ένα κυρίαρχο πρότυπο επιτυχίας που πολλές φορές ταυτίζει την ανθρώπινη αξία με τον πλούτο.
Αντί ο μεγάλος ανταγωνισμός της εποχής μας να είναι μόνο ποιος θα δημιουργήσει το ισχυρότερο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης ή την εταιρεία με τη μεγαλύτερη αποτίμηση, γιατί να μη γίνει εξίσου σημαντικός στόχος το καλύτερο δυνατό εμβόλιο για μια ασθένεια, η καθαρότερη παραγωγή ενέργειας, η προστασία του περιβάλλοντος ή η εξάλειψη της ακραίας φτώχειας;
Δεν έχει μεγάλο νόημα να καταναλώνουμε ολοένα περισσότερους ανθρώπινους, οικονομικούς και φυσικούς πόρους για να αντιμετωπίσουμε τις αρνητικές συνέπειες μιας τεχνολογικής ανάπτυξης, εάν δεν αναρωτιόμαστε παράλληλα προς ποια κατεύθυνση οδηγούμε αυτή την ανάπτυξη.
Από την κυβερνοασφάλεια στην «τεχνοηθική»
Κάπου εδώ εμφανίζεται και η ευθύνη της Πολιτείας.
Το κράτος δεν μπορεί να περιορίζεται στον ρόλο του θεατή μιας τεχνολογίας που εξελίσσεται με φρενήρη ρυθμό ούτε να προσπαθεί εκ των υστέρων να διορθώνει κάθε νέα παρενέργεια με μία ακόμη διαδικασία, μία ακόμη πλατφόρμα ή μία ακόμη έκθεση συμμόρφωσης.
Χρειαζόμαστε ένα πραγματικό τεχνοηθικό πλαίσιο, στο οποίο η νομοθεσία, η εκπαίδευση, η κυβερνοασφάλεια και η κοινωνική πολιτική θα αντιμετωπίζονται ως μέρη του ίδιου προβλήματος. Η προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, η αντιμετώπιση του ηλεκτρονικού τζόγου, των παράνομων φαρμάκων, των ψηφιακών απατών και της εκμετάλλευσης των προσωπικών δεδομένων δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην ατομική ευθύνη του πολίτη.
Ούτε όμως η συμμόρφωση πρέπει να μετατραπεί σε μια βιομηχανία παραγωγής εγγράφων και δαπανών, όπου δημόσιοι φορείς ξοδεύουν χρήματα απλώς για να μπορούν να αποδείξουν ότι «έκαναν ό,τι προβλεπόταν». Η κυβερνοασφάλεια και η προστασία του πολίτη χρειάζονται πραγματικές υποδομές, κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό, παιδεία, συνεργασία και ουσιαστική εφαρμογή των κανόνων.
Το ίδιο ισχύει και για τη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Ο κρατικός προϋπολογισμός δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ανεξάντλητη πηγή εσόδων για την αγορά τεχνολογικών υπηρεσιών. Από την άλλη, χωρίς τις επιχειρήσεις, την καινοτομία και την τεχνογνωσία του ιδιωτικού τομέα δεν μπορεί να υπάρξει σύγχρονη ψηφιακή διοίκηση. Δημόσιος και ιδιωτικός τομέας πρέπει να μάθουν να συνεργάζονται ως μέρη του ίδιου οικοσυστήματος, με τελικό κριτήριο το κοινωνικό όφελος.
Η τεχνολογία μπορεί να γίνει και η φωνή μας
Υπάρχει, τέλος, και μια περισσότερο αισιόδοξη πλευρά. Η ίδια τεχνολογία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για εξαπάτηση, χειραγώγηση και απομόνωση μπορεί να επιτρέψει σε μεμονωμένες φωνές λογικής να ακουστούν πολύ περισσότερο από όσο μπορούσαν στο παρελθόν.
Αυτό ίσως είναι και το πραγματικό στοίχημα.
Να μη χρησιμοποιήσουμε την Τεχνητή Νοημοσύνη για να γίνουμε περισσότερο μόνοι, περισσότερο καχύποπτοι και περισσότερο άνισοι, αλλά για να συνεργαστούμε καλύτερα. Να μην επιτρέψουμε η ανθρώπινη πρόοδος να μετριέται αποκλειστικά από τα μηδενικά που ακολουθούν έναν αριθμό σε μια λίστα πλούτου, αλλά από το πόσο καλύτερη, ασφαλέστερη και δικαιότερη γίνεται η ζωή για όλους.
Η μεγαλύτερη αυταπάτη θα ήταν να πιστέψουμε ότι η τεχνολογία θα αποφασίσει για εμάς προς ποια κατεύθυνση θα κινηθούμε. Αυτή η απόφαση παραμένει ανθρώπινη.
Πηγή – Αφορμή για το άρθρο
Το παρόν κείμενο γράφτηκε με αφορμή και βασίζεται στους προβληματισμούς που αναπτύσσει ο Γιώργος Παπαπροδρόμου στο άρθρο του:
«Απάτες και αυταπάτες στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης», που δημοσιεύθηκε στην ενότητα Απόψεις του Έθνους.
Η αξιοποίηση και αναδημοσίευση του περιεχομένου πραγματοποιείται με την άδεια του συγγραφέα, τον οποίο ευχαριστούμε για τη συνεργασία και τη δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης του δημόσιου διαλόγου γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, την κυβερνοασφάλεια και τις κοινωνικές τους προεκτάσεις.
Διαβάστε το πρωτότυπο άρθρο του Γιώργου Παπαπροδρόμου στο Έθνος
